email adriaan nette

De Verschijning Mens® Spoorzoeken

De verschijning mens
Kitty Zijlmans

Wat mij voorgoed zal bijblijven van Adriaan Nette’s optreden in de doctoraalwerkgroep kunstgeschiedenis Spoorzoeken in het najaar van 2003 is zijn opvatting van ‘beeld’. Het begon al meteen bij de eerste kennismaking, het zich aan elkaar voorstellen. Wat van jezelf bied je namelijk aan, welke voorstelling van jezelf heb je die je wilt communiceren? En, wat ziet de ander? Gezeten in de carréopstelling van de collegezaal met zijn achttienen vormden we in Nette’s opvatting meteen al een beeld met tal van fysieke en mentale kwaliteiten. Wij kijken allemaal wel naar hetzelfde maar zien iets anders. Bovendien strookt je zelfbeeld zelden met het beeld dat een ander van je heeft. Zelf een hele verschijning met zijn stevige postuur gestoken in een witte doktersjas en met kaalgeschoren schedel trad Adriaan Nette tweemaal op als onze gastheer en werd de collegezaal getransformeerd in een laboratorium voor autoconceptie. Daartoe werd in de tweede bijeenkomst zelfs een heus tablet, de PAC®5mg voorhanden in allerlei kleurtjes in doordrukstrip, uitgedeeld. Die kleuren zijn niet arbitrair maar duiden op een verschillende werking. De PAC [pro auto conception]®5mg zijn strikt persoonlijk waarschuwt de bijsluiter. De centrale these van onze gastheer was dat tijd, plaats en handeling als een samenhangend beeld manifest wordt in het verblijf-eigene op basis van autoconceptie. Achttien verbaasde mensen vroegen zich af hoe dat in zijn werk gaat.

PAC en de kunst van het wandelen

De kunstgeschiedenis houdt zich overwegend bezig met beelden, of het nu gaat om tekeningen, grafiek, schilderijen, foto’s, sculpturen of ruimtelijke installaties.
Adriaan Nette is in de klassieke zin geen beeldenmaker, hij voegt niet een fysiek kunstobject toe aan de wereld. Bij hem gaat het om de bewustwording van het zien,
om de gewaarwording en beleving van de werkelijkheid. In een van de bijeenkomsten verwees Nette naar K. Schippers met de woorden: ‘wij zien niet omdat het is, maar het is omdat wij zien’. In het vermogen anderen te stimuleren zich beelden te vormen en zich daarvan bewust te worden, is Adriaan Nette
bij uitstek een schepper van beelden.

Conceptie, het vormen van een beeld, van begrip in onze geest is cruciaal, want dat begrip stuurt onze waarneming. Wij kijken niet blanco naar de wereld maar vanuit onze sociale en culturele bagage, vanuit alles wat we in de loop der jaren hebben aangeleerd en ons eigen hebben gemaakt. Zo vormt zich een beeld van wat cultuur is en dat beeld draag je met je mee.

Dit is echter pas één kant van de medaille. Adriaan Nette breidt deze these uit met het begrip autoconceptie. Waar conceptie als het ware van buiten naar binnen werkt, werkt autoconceptie van binnenuit naar buiten. Autoconceptie verwijst naar het zelfscheppende vermogen van de mens. Zintuiglijke indrukken brengen een diep, geheel eigen en uniek besef teweeg, dat Nette het ‘verblijf-eigene’ noemt. Om dit te besef te genereren werd de collegezaal getransformeerd tot experimenteerplaats.
De eerste bijeenkomst stond in het teken van ‘De kunst van het wandelen’.

Het was maar goed dat we een carréopstelling hadden want die bood ons een ideale mise-en-scène: rondom gezeten waren wij getuige van de kunst van het wandelen van twee vrijwilligsters die door onze gastheer waren uitgenodigd de rechthoekige binnenruimte diagonaal over te steken. Zij kweten zich serieus van hun taak door hun pas navenant aan de situatie aan te passen en ondertussen hadden wij enorm veel plezier. De zaak kwam al wat losser.

Hier verscheen de mens als fysieke representatie – wat zijn er dan veel manieren om je voort te bewegen: schrijdend, stampend, dansend, stampvoetend, verheven, warrig, warm, wollig, harkerig, ingetogen, stijlvol, suizebollend, om maar een greep te doen uit Adriaan Nette’s ‘De kunst van het wandelen® zicht vanuit verkennend bewegen’. Wij werden ons uitermate bewust van de hele oversteek die de twee performers moesten maken, al met al maar een meter of twaalf maar met al die ogen op je gericht een oneindigheid. Zij waren voor ons een beeld, tezamen, individueel, in beweging, temidden van de andere studenten, maar in gedachten liep je daar zelf ook, vormde zich een beeld van je bewegen in de wereld.

Voor de tweede bijeenkomst stond een brancard opgesteld in het midden van het carré en werd iemand gevraagd op de brancard plaats te nemen. De studente in kwestie werd verzocht vooral comfortabel te gaan liggen en kreeg een blauw vlindervormig masker voor met roze ovaaltjes op de plek van de ogen, zodat zij niet gehinderd door de omgeving geheel in zichzelf kon schouwen. Op ons, de toeschouwers rondom haar, had deze performance een vergelijkbare uitwerking, omdat het beeld dat zij liggend op de brancard vormde ons allemaal bracht tot een zich verplaatsen in die situatie en tot een soort van zelfevaluatie. De verschijning mens verwees dit keer naar de mentale representatie, naar de geest als sculptuur. Tijd, plaats en handeling werden manifest in een samenhangend beeld dat wij voortaan bij ons dragen, althans die uitwerking had het op mij.

De twee bijeenkomsten waren een zintuiglijke onderneming die ons allemaal tot beeldenmaker maakte en deed beseffen dat het scheppen van beelden een vorm van kijken naar de wereld om ons heen kan zijn.

Spoorzoeken

‘Spoorzoeken’ was de titel die ik het college waarin methoden van onderzoek in de kunstgeschiedenis worden behandeld, had meegegeven. Ik vroeg mij af welk spoor onderzoekers volgen, wat zij als spoor beschouwen, hoe zij daar mee omgaan en welke theoretische kaders zij gebruiken. Wanneer en hoe kom je op het spoor van iets of iemand en wanneer en hoe begint zich een beeld te vormen van dat wat je op het spoor bent? Dit sprak Adriaan Nette onmiddellijk aan en bracht hem op het spoor in de collegezaal een proces te laten plaatsvinden, waarin onderzoek, een onderzoekende houding wordt gegenereerd door de bewustwording van het zien en door de conceptie en autoconceptie van ‘beeld’.

Teksten: De kunst van het wandelen®, zicht vanuit verkennend bewegen. Een persoonlijk reisplan, een productie van BUROZINO (Bureau voor Zintuiglijke Ondernemingen). Gastheer: Adriaan Nette

PAC®  14x5 mg pro auto conception met bijsluiter, een product van BUROZINO (Bureau voor Zintuiglijke Ondernemingen).

Kitty Zijlmans,
hoogleraar Kunstgeschiedenis van de Nieuwste Tijd aan de Universiteit Leiden.

Meer DVM

DVM #01
welke voorstelling van jezelf wil je communiceren?

DVM #02
gaat het om de bewustwording van het zien?

DVM #03
is scheppen van beelden een vorm van kijken?

DVM #04
vormt zich zo een beeld van wat cultuur is?

DVM Spoorzoeken
een onderzoekende houding wordt gegenereerd

Verwante projecten

BMDRI
model voor de ontwikkeling van experimentele lichaamsmotoriek

HIGH TECH & HIGH TOUCH
natuurervaringen op basis van eigentijdse natuurtechnieken

RELIGION MY ROCK
niet te verklaren door natuurlijke processen, zoals toegepast in de empirische wetenschap

PAC bijsluiter
tot een alles verblindende jacht op het scheppen van het eigen zelf

IMAGINARIUM
zoals zij zich een voorstelling maakten

DVM Spoorzoeken

'in de klassieke zin geen beeldenmaker, hij voegt niet een fysiek kunstobject toe aan de wereld'

'in het vermogen anderen te stimuleren zich beelden te vormen en zich daarvan bewust te worden, is hij bij uitstek een schepper van beelden'

'zodat zij niet gehinderd door de omgeving geheel in zichzelf kon schouwen'


'autoconceptie verwijst naar het zelfscheppende vermogen van de mens'