email adriaan nette

Relata refero,
ik vertel u wat mij is verteld

'Adriaan Nette wordt gefascineerd door het fenomeen waarneming. Het interesseert hem hoe mensen waarnemen en waarom de ene mens dezelfde dingen anders ziet dan de ander. Het sleutelwoord in zijn werk is ‘geheugen’, de database van waarnemingen in de mentale ruimte van de mens en zijn omgeving. Het opbouwen van geheugen vergt tijd en meestal werkt Nette dan ook langer in een bepaalde omgeving. Zijn werk kan worden beschouwd als het afleggen van een traject, waarlangs hij via mobilisatie van mensen en instanties een nieuw bewust geheugen laat ontstaan. Aan de hand van een project dat hem zeer na aan het hart ligt, Kremlingeheugen, kunnen deze twee kernprincipes van zijn werk nader worden toegelicht.'

'Het project Kremlingeheugen werd in 1998 in het kader van de Kunstestafette Zuid-Holland opgestart in de Schutterswijk in Gorinchem. Deze wijk wordt door 68 verschillende nationaliteiten bewoond en draagt de bijnaam ‘Kremlin’, niet alleen vanwege de bijzondere fortificatie-achtige bouw maar ook door de getto-achtige isolatie van de overwegend allochtone bevolking. Het uitgangspunt van Adriaan Nette bij dit project was de culturele verscheidenheid in de wijk. De verschillende bevolkingsgroepen leven elk met hun eigen herinneringen. Er is weinig contact, ook door de gesloten bouw van de huizen. De naam die Nette aan het project gaf, Kremlingeheugen. wijst op zijn intentie om ondanks deze ongunstige omstandigheden samen met de bewoners een vitaal gemeenschappelijk geheugen op te bouwen.'

'Van meet af aan ging zijn bemoeienis met de wijk daarom dieper dan meestal het geval is in de vele moeizame participatieprojecten in probleemwijken waaraan gemeenten zo graag hun cultuurbudget besteden. De opdracht luidde oorspronkelijk dat er een kunstwerk moest komen. Adriaan Nette wist het bestuur van de woningcorporatie Bevo, de eigenaar van het complex Schutterswijk en de directe opdrachtgever, echter te bewegen hem eerst de tijd te geven om zich in de wijk en haar bewoners in te leven voordat hij een projectvoorstel zou maken. Het Bevo-bestuur ging uiteindelijk akkoord met een aantal tijdelijke activiteiten in de wijk van de zomer van 1998.'

'Hiervoor mobiliseerde Nette enkele andere kunstenaars. Waar het in dit soort projecten nogal eens schort aan het erbij betrekken van lokale kunstenaars –uit blindheid voor hun kwaliteiten of uit prestigeoverwegingen- deed hij een oproep aan de Gorkumse kunstenaars om ‘van hun zolderkamertjes te komen’. Dat had maar gedeeltelijk succes, slechts een plaatselijke kunstenaar deed mee. Aart Lagewaard uit Gorinchem trok samen met Ineke Werther (Den Bosch) de wijk in om verhalen, anekdotes, kinderliedjes en dergelijke te registreren. Deze herinneringen werden vastgelegd op CD. Ook de andere kunstenaars, Martijn Engelbregt, Rene Klarenbeek en Mustafa Stitou, die door Nette in het project waren betrokken, ondernamen onder zijn inspirerende ‘leiding’ ieder op hun eigen wijze een culturele inventarisatie van de wijk. Zo ging Engelbregt uitgaande van de oorspronkelijke opdracht –een beeld in de wijk- met een ‘Kunstbehoefteformulier’ langs de deuren. Zijn enquête leverde uiteenlopende reacties op en zette de bewoners ertoe aan na te denken over het hoe en waarom van een beeld in de wijk. Engelbregt fototgrafeerde daarnaast het uitzicht vanuit 240 woonkamers, inclusief de entourage van gordijnen en plantjes. In een kleurrijke folder deed hij verslag van zijn activiteiten.'

'Bij de deelprojecten van de andere kunstenaars binnen Nettes concept van het Kremlingeheugen was het uitgangspunt, net als bij de interviews en de enquête, het luisteren naar de bewoners. De rode draad door het Kremlingeheugenproject was Relata Refero, of Alles wat ik u vertel is mij verteld. Rene Klarenbeek ging als schilder de huizen langs om een binnendeur te schilderen in een kleur naar de wens van de bewoners en Mustafa Stitou schreef vijf gedichten over het dagelijks leven in de wijk die werden afgedrukt op ansichtkaarten met foto’s van het Kremlin.
Nette zelf organiseerde een groot feest in de wijk, het Kremlingenoegen, waarbij hij als ceremoniemeester optrad en zichzelf en zijn collega’s voorstelde aan de wijkbewoners. Aan lange tafels op het binnenplein kwamen de bewoners al etend en drinkend met elkaar in gesprek. Er was allerlei vermaak: acrobaten, vuurspuwers en vele soorten muziek.
Zo werden de bewoners op verschillende manieren aangesproken en gemobiliseerd.
'

'Wekelijks verscheen onder eindredactie van Adriaan Nette in het huis aan huisblad De Stad Gorinchem een impressie van de contacten met de bewoners in een speciale ‘Kremlingeheugenkolom’, waarin de bewoners zelf aan het woord werden gelaten. Het resultaat was dat de slechte bijklank die de naam ‘Kremlin’ in Gorinchem had verdween.
Als afsluiting van het project kregen alle bewoners een ‘Kremlingeheugenkit’, een doos met daarin de CD met verhalen, de enquêtefolder, een memoriespelletje met foto’s van het Kremlingenoegen, foto’s van de geschilderde deuren en de vijf ansichtkaarten met gedichten.
'

'Typerend voor Nettes manier van werken is dat deze slotactie niet het einde betekende van het Kremlingeheugentraject. De Kremlingeheugenkit hield de belevenissen van die zomer levend. De ansichtkaarten werden naar familie over de hele wereld gestuurd. Door het aanbieden van gemeenschappelijke ervaringen was er een Kremlingeheugen ontstaan, een trots wijkgevoel waarop de bewoners konden voortbouwen. Dit resultaat  kwam niet tot stand door een centraal beeld op het binnenplein te zetten, maar door een zorgvuldig, stapje voor stapje uitgezet en doorlopen traject. Adriaan Nette had geen van te voren bedacht plan van aanpak. Hij sloot zich aan bij wat voorhanden was en wat zich al gaandeweg voordeed.'

'Uiteindelijk kreeg het project ook in materiële zin nog een vervolg. De woningcorporatie
vond dat er een blijvende  herinnering aan de gebeurtenissen van de zomer van 1998 in de wijk moest komen. Begin 1999 kreeg Adriaan Nette de opdracht om op de een of andere wijze hieraan gestalte te geven. Dat was een lastige opgave voor hem, omdat hij eigenlijk geen vaststaand beeld wilde creëren. Hij vond een ‘Nettiaanse’ oplossing door twee grote emailplaten als een soort ouderwetse reclameborden aan te brengen in de beide  toegangspoorten tot het binnenplein. Op beide borden staat dezelfde foto van het optreden van de acrobaten tijdens het feest, zij het dat een ervan is bewerkt  met de computer: op deze foto staan andere mensen te kijken, is het beeld in spiegelbeeld en anders van kleur. De emailborden zijn nooit tegelijkertijd te zien. De bewoners zullen zich gaan afvragen: was het feest nu als op de ene foto of  toch zoals op de andere?
'

'Het woord ‘traject’ impliceert tijdelijkheid en een einddoel. Dat einddoel hoeft geen doodlopende weg te zijn. Bij Nette is het einddoel de fakkel overdragen aan het publiek. Hij was dan ook heel blij met de vraag die een klein meisje hem stelde bij de onthulling van de emailborden: ‘Meneer. waarom is het Kremlin zo beroemd?’ Daarmee was voor hem het project geslaagd.'

'Mobilisatie en het doorlopen van een traject zijn bij Adriaan Nette dus onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ook bij zijn andere projecten is dat het geval. Een project uit 1997 in de Haagse buitenwijk De Dreven heeft als zichtbaar residu een kikker, als lichtbak hoog op een paal op het wijkpleintje en bescheiden ingegraveerd in alle portieken. Dit Monument van de Individuele Herinnering, zoals hij het project noemde, kwam tot stand na intensieve gesprekken met de bewoners en het aftasten naar de behoefte aan kunst in de wijk. Tenslotte resulteerde dit in een log-achtig beeld, een herinnering aan de tijd dat daar nog kikkers te horen waren. Ook dit project werd afgesloten met een groot feest, waarbij de buurtkikker als logo werd geadopteerd en onder meer op schoolbekers, briefpapier van de bewonerscommissie en op de vlag van de voetbalclub een zelfstandig leven ging leiden. Het ging Nette overigens niet om die kikker, maar om wat het beeld voor de wijk is gaan betekenen. De kern van zijn activiteiten ligt besloten in het samen onderweg zijn, het doorlopen van een traject, dat niet noodzakelijk in een concreet aan te wijzen resultaat moet uitmonden.'

Pag. 119, Publieke kunst, Nieuwe dimensies in ruimte en tijd, voor kunstenaar en publiek.
Ina Boiten, NAi Uitgevers/SKOR
ISBN 90-5662-210-2

 




Meer Kremlin Geheugen

gemeenschapskunst
avant la lettre

betekenis van kunst
in de samenleving

relata refero
ik vertel u wat mij is verteld

bewustwordingstraject

kijken, luisteren en spelen

veelzijdige collectie
aan herinneringen

er is geen verleden
slechts een eeuwig durend nu

er gebeurde iets
zingende Kemlinkinderen

inspiratie
landelijke bekendheid

tijd & ruimte
in de nieuwe publieke kunst

En beziet het land
hoedanig het zij

Verwante projecten

CLICK
land van bloesem & vruchten

Monument
vd Individuele Herinnering

Reis
Naar De Verbeelding

Vreemd gaan
aan tafel met ..

 






Kremlin Geheugen





Beelden van de samenkomst Kremln Genoegen